Avtomat tanlash kalkulyatori
Liniyani haddan tashqari yuklama va qisqa tutashuvdan himoyalovchi avtomat o'chirgichning nominalini va xarakteristikasini (B, C yoki D) yuklama turiga qarab tanlang — PUE 3.1-bob talablari hisobga olingan holda.
Kalkulyator nimani hisoblaydi
Avtomat o'chirgich liniyani ikki rejimda himoya qiladi: haddan tashqari yuklama (termik bo'shatish) va qisqa tutashuv (elektromagnit bo'shatish). Kalkulyator yuklama quvvati va tokiga qarab avtomat nominalini tanlaydi hamda yuklama xarakteriga ko'ra B, C yoki D xarakteristikasini belgilaydi.
Xarakteristika avtomatning bir zumda ishga tushish tok diapazonini aniqlaydi: B — 3–5×I_nom (yoritish, kichik yuklamalar), C — 5–10×I_nom (umumiy rozetka liniyalari), D — 10–20×I_nom (motorlar, transformatorlar). Xato tanlash yo tez-tez noto'g'ri o'chishga, yo himoyaning sekin ishlashiga olib keladi.
Kalkulyator shuningdek uzish qobiliyatini (4,5 / 6 / 10 kA) tekshiradi va avtomat nominalining kabelning ruxsat etilgan toki bilan muvofiqligini baholaydi, natijada simlar ishonchli himoyalanadi.
Kalkulyatorning xususiyatlari
- Nominalni hisobiy tok bo'yicha aniqlash: I_avt ≥ I_hisobiy
- Standart nominal qatori: 6, 10, 13, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63 A
- B, C va D xarakteristikalarini yuklama turiga qarab tanlash
- Uzish qobiliyatini tanlash (4,5 / 6 / 10 kA)
- Qisqa tutashuv tokiga sezgirlikni tekshirish
- Kabel kesimi bilan muvofiqlikni tekshirish (PUE 3.1.4)
- Qutblar sonini tanlash: 1P, 1P+N, 3P, 3P+N
Hisoblash formulalari
Hisobiy tok yuklama quvvatidan aniqlanadi: I_hisobiy = P / (U × cos φ) bir fazali 230 V tarmoq uchun va I_hisobiy = P / (√3 × U × cos φ) uch fazali 400 V tarmoq uchun.
Avtomat nominali eng yaqin standart qiymatga yaxlitlanadi: I_avt ≥ I_hisobiy. Standart qator: 6, 10, 13, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63 A.
Qisqa tutashuvga sezgirlik sharti: liniya oxiridagi qisqa tutashuv toki xarakteristikaning bir zumda ishga tushish tokidan katta bo'lishi kerak: I_kz ≥ k × I_avt, bunda k = 5 (B), 10 (C) yoki 20 (D).
Kabel himoyasi sharti: I_avt ≤ I_ruxsat (PUE 3.1.4) — kabelning uzoq muddatli ruxsat etilgan toki avtomat nominalidan kam bo'lmasligi kerak.
I_hisobiy = P/(U·cos φ) bir faza, I_hisobiy = P/(√3·U·cos φ) uch faza; I_avt ≥ I_hisobiy; I_kz ≥ k·I_avt (k = 5/10/20)Xarakteristika tanlash jadvali
| Xarakteristika | Ishga tushish diapazoni | Tipik yuklama |
|---|---|---|
| B | 3–5 × I_nom | Yoritish liniyalari, rozetkalar, kichik maishiy yuklamalar |
| C | 5–10 × I_nom | Umumiy rozetka tarmoqlari, isitgichlar, konditsionerlar |
| D | 10–20 × I_nom | Elektr motorlar, transformatorlar, payvandlash apparatlari |
Me'yoriy baza
Avtomat o'chirgichni tanlash PUE 3.1-bob (3.1.4-jadval — himoya qurilmalarini tanlash), GOST R 50345-2010 (IEC 60898-1) «Maishiy va shunga o'xshash o'rnatishlar uchun avtomatik o'chirgichlar» va СП 256.1325800.2016 hujjatlari bilan tartibga solinadi. Asosiy talablar:
— avtomat nominali liniyaning uzoq muddatli ruxsat etilgan tokidan oshmasligi kerak (kabel himoyasi sharti);
— avtomatning uzish qobiliyati o'rnatish nuqtasidagi qisqa tutashuv tokidan katta bo'lishi kerak;
— qisqa tutashuvda ishonchli ishlash uchun liniya oxiridagi tok k × I_avt dan yuqori bo'lishi kerak;
— motorli yuklamalar uchun xarakteristika ishga tushish tokiga qarab tanlanadi (C yoki D).
Kalkulyatordan qanday foydalanish kerak
- Tarmoq turini tanlang: bir fazali 230 V yoki uch fazali 400 V.
- Liniyaning yuklama quvvatini (kVt) va cos φ ni kiriting.
- Yuklama xarakterini belgilang: yoritish, rozetkalar, motor va h.k.
- Kabel kesimi va yotqizish usulini ko'rsating (himoyani tekshirish uchun).
- «Hisoblash» tugmasini bosing va nominal, xarakteristika hamda uzish qobiliyatini oling.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Avtomat nominali kabeldan katta tanlangan — haddan tashqari yuklamada kabel qiziydi, avtomat ishga tushmaydi.
- Xarakteristika noto'g'ri tanlangan — motor uchun B avtomati ishga tushishda doim o'chadi.
- Quvvatni cos φ hisobga olmasdan hisoblash — real tok yuqoriroq.
- Uzish qobiliyati qisqa tutashuv tokidan kam — qisqa tutashuvda avtomat kontaktlari qotib qoladi.
- Liniya oxiridagi qisqa tutashuv tokini tekshirmaslik — uzoq liniyalarda avtomat ishlamasligi mumkin.
- Nominalni asossiz oshirish — «o'chib qolmasin» prinsipi himoya samaradorligini yo'qotadi.
Avtomat tanlash haqida tez-tez beriladigan savollar
C16 avtomatidagi «C» harfi nimani anglatadi?
«C» xarakteristikani bildiradi — avtomatning bir zumda (elektromagnit) ishga tushish tok diapazoni. C uchun bu nominalning 5–10 baravari: 16 A uchun 80–160 A. Ya'ni ishga tushish toki 80 A dan kam bo'lsa, avtomat termik bo'shatish bilan kechikish bilan ishlaydi, 160 A dan yuqori bo'lsa — darhol o'chadi.
Rozetka liniyalari uchun qaysi avtomatni tanlash kerak?
Standart yechim: 2,5 mm² kesimli mis kabel uchun C16 avtomati. Bu 3,5 kVt gacha yuklamani ta'minlaydi va kabelni haddan tashqari yuklamadan himoya qiladi. Oshxona rozetkalari uchun kuchli qurilmalar (elektr plita, suv isitgichi) alohida liniyalar va alohida avtomatlar bilan ta'minlanadi.
Elektr motor uchun qaysi xarakteristika kerak?
Motorlar va transformatorlar uchun D xarakteristikasi tanlanadi — ularning ishga tushish toki nominalning 5–7 baravariga etadi va B yoki C avtomati ishga tushish paytida liniyani uzib qo'yadi. Payvandlash apparatlari uchun ham D tavsiya etiladi. D xarakteristikali avtomatning nominali uzoq muddatli ish tokiga qarab tanlanadi.
Nega avtomatni nominaldan katta olish mumkin emas?
Avtomatning asosiy vazifasi nafaqat yuklamani, balki kabelni ham himoya qilishdir. Izolyatsiya ma'lum tokka hisoblangan: masalan, 2,5 mm² kabel 21 A dan ortiq tokka bardosh bera olmaydi. 32 A avtomati qo'yilsa, haddan tashqari yuklamada kabel qizib eriydi, avtomat esa ishlamaydi — yong'in xavfi paydo bo'ladi.
Butun xonadon uchun bitta avtomat yetarlimi?
Yo'q. Kirishda asosiy o'chirgich (masalan, 40 A) o'rnatiladi, lekin har bir guruh liniyasi (yoritish, rozetkalar, suv isitgichi, konditsioner) alohida avtomat bilan himoyalanishi kerak. Bu selektivlikni (faqat shikastlangan liniya o'chadi) va har liniyaning kabel kesimiga mos himoyani ta'minlaydi.