Автомат ажыратқышты таңдау калькуляторы
Калькулятор жүктеменің қуаты мен түрі бойынша автоматты ажыратқыштың номиналын және уақыт-ток сипаттамасын (B, C немесе D) таңдайды: жарықтандыру, розеткалар, кондиционер, электр плита, бойлер. Есептеу — IEC 60898 және ГОСТ Р 50345 әдістемесі бойынша.
Калькулятор не есептейді
Автоматты ажыратқыш линияны артық жүктемеден және қысқа тұйықталудан қорғайды. Номинал жоғары болса — кабель қызып кетеді, төмен болса — автомат қалыпты жұмыста «соғып» тұрады. Калькулятор номиналды токты есептік ток бойынша анықтайды және тұтынушылардың түріне қарай сипаттама таңдайды.
Есептеу 230 В (бірфазалы) немесе 400 В (үшфазалы) желіні, қуатты және cos φ қуат коэффициентін ескереді. Автоматты таңдағаннан кейін калькулятор ПУЭ бойынша Iрұқс ≥ Iажыратқыш шартын қамтамасыз ететін кабель қимасын ұсынады.
Қазақстан желілері үшін ГОСТ Р 50345 (IEC 60898) бойынша модульдік автоматтардың стандартты номинал қатары қолданылады: 6, 10, 13, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63 А.
Мүмкіндіктер
- 230 В және 400 В желілері үшін қуат бойынша есептік токты есептеу
- Стандартты қатардан 25 %-ға дейін қормен номинал таңдау
- Жүктеме түрі бойынша B, C немесе D сипаттамасын таңдау
- Түрлер бойынша таңдау: жарықтандыру, розеткалар, кондиционер, электр плита, бойлер, қозғалтқыш
- Талданған автомат үшін кабель қимасын ұсыну
- Қысқа тұйықталудың минималды тогы бойынша сезімталдықты тексеру
- ПУЭ 3.1-бөлімі және СП 256.1325800 талаптарын есепке алу
Есептеу формулалары
Жүктеменің есептік тогы, 230 В бірфазалы желі: I = P / (U × cos φ).
Жүктеменің есептік тогы, 400 В үшфазалы желі: I = P / (√3 × U × cos φ).
Номиналды таңдау шарты: Iажыратқыш ≥ Iесеп; есепке алынбаған тұтынушыларды өтеу үшін 10–25 % қор ұсынылады.
Артық жүктеме бойынша тексеру: автомат 1,13 × Iн кезінде ұзақ уақыт ажыратпауы керек, ал 1,45 × Iн кезінде бір сағат ішінде ажыратуы керек (ГОСТ Р 50345).
Мысал: 230 В желідегі 3,5 кВт жүктемесі бар розетка линиясы — I = 3500 / 230 = 15,2 А, C16 автоматын және 2,5 мм² кабельді таңдаймыз.
cos φ = 0,9 болатын 15 кВт үшфазалы жүктеме үшін: I = 15000 / (1,73 × 400 × 0,9) = 24,1 А, C25 автоматы.
Автоматтардың уақыт-ток сипаттамалары
| Сипаттама | Лездік ажырату диапазоны | Қолданылатын жері |
|---|---|---|
| B | 3–5 × Iн | Жарықтандыру, розеткалар, қуатты қозғалтқышсыз желілер |
| C | 5–10 × Iн | Кондиционерлер, тоңазытқыштар, сорғылар, трансформаторлар |
| D | 10–20 × Iн | Қозғалтқыштар, компрессорлар, үлкен іске қосу тогы бар станоктар |
| K | 8–12 × Iн | Арнайы жабдық, басқару панельдері |
| Z | 2–4 × Iн | Жартылай өткізгіш электроника, әлсіз тізбектер |
Нормативтік база
Тұрмыстық модульдік автоматтар ГОСТ Р 50345-2010 (IEC 60898-1) бойынша таңдалады — 63 А дейінгі ток және 440 В дейінгі кернеу үшін; өндірістік ажыратқыштар — ГОСТ IEC 60947-2 бойынша. Аппараттардың орналасуы мен мақсаты — ПУЭ 3.1-тарауы және СП 256.1325800 бойынша.
Негізгі талаптар: автоматтың номиналы қорғалатын кабельдің рұқсат етілген тогынан аспауы керек; тұрғын үйлерде СП 256 бойынша тізбектерді бөлу және ажырату; барлық фазаларды бір уақытта қолмен тез ажырату мүмкіндігі.
Пәтердегі кіріс автоматына C сипаттамасы ұсынылады: ол тұрмыстық техниканың іске қосу токтарынан жалған ажыратуды болдырмайды және топтық автоматтармен қажетті селективтілікті қамтамасыз етеді.
Калькуляторды қолдану реті
- Жүктеме түрін таңдаңыз: жарықтандыру, розеткалар, кондиционер, плита, бойлер немесе қозғалтқыш.
- Қуатты кВт-пен немесе белгілі токты А-пен енгізіңіз.
- Желіні таңдаңыз: 230 В бірфазалы немесе 400 В үшфазалы, қажет болса cos φ енгізіңіз.
- «Есептеу» түймесін басыңыз — номиналды, сипаттаманы және ұсынылған кабель қимасын алыңыз.
- Нәтижені кесте бойынша тексеріңіз: автомат кабельді қорғауы керек, керісінше емес.
Автоматты таңдаудағы жиі кездесетін қателер
- Автомат кабельдің рұқсат етілген тогынан үлкен — линия қорғаныссыз қызып кетеді.
- Кондиционерге B сипаттамасы — компрессор іске қосылғанда жалған ажырату.
- Ұзын жарықтандыру линиясына C автоматы — ҚТ кезінде сезімталдық проблемалары мүмкін.
- Номиналды жүктеме тогына «теңдеу» корсыз — автомат қызады және кездейсоқ соғады.
- Электр плитасы мен кір жуғыш машинаның іске қосу токтарын ескермеу — қосқанда соғады.
- Сипаты әртүрлі бірнеше жүктеме тобына бір автомат қою.
Автоматты таңдау туралы жиі қойылатын сұрақтар
Пәтерге кіріске қандай автомат қою керек?
Электр плитасы бар пәтерге — C40 (9,2 кВт) кіріс автоматы, плитасыз — бөлінген қуатқа байланысты C25–C32. Кіріске C сипаттамасы қолайлы: ол тұрмыстық техниканың іске қосу токтарын жалған ажыратусыз өткізеді.
B, C және D автоматтарының айырмашылығы неде?
Олар лездік ажырату тогымен ерекшеленеді: B — 3–5 еселік токта, C — 5–10 еселікте, D — 10–20 еселікте соғады. Сипаттама неғұрлым жоғары болса, автомат соқпай соғұрлым көп іске қосу тогын өткізеді. Қозғалтқышы бар тұрмыстық желілерге C, таза жарықтандыруға B таңдалады.
Неге 1,5 мм² кабельге 25 А автомат қоюға болмайды?
1,5 мм² кабель тек 18 А ұстайды, ал C25 автоматы артық жүктемені 25–36 А-та ажыратады. Кабель автомат ажыратқанға дейін қызып, бүлінеді. ПУЭ шарты: автомат тогы кабельдің рұқсат етілген тогынан аспауы керек.
7,2 кВт электр плитасына қандай автомат керек?
Бірфазалы плитаға ток 31,3 А болады — C32 автоматын және 6 мм² жеке кабель линиясын таңдаймыз. Үшфазалы 7,2 кВт плитаға ток шамамен 12 А — әр фазаға C16 және 2,5 мм² кабель жеткілікті.
Автомат үнемі соғып тұрса не істеу керек?
Алдымен анықтаңыз: артық жүктемеден (корпус ыстық) немесе ҚТ-дан (кенет) ажырайды ма. Артық жүктеме болса — топтың нақты жүктемесін есептеп, тұтынушыларды біркелкі бөліңіз. Іске қосу токтары себеп болса — B сипаттамасын C-ге ауыстырыңыз. Есептеусіз номиналды көтермеңіз: кабель зардап шегуі мүмкін.