Найзағайдан қорғауды есептеу калькуляторы
Найзағайдан қорғау ғимарат пен электрониканы құтқарады. Калькулятор тәуекелді бағалау бойынша қорғау класын, найзағай тартқыштың қорғау аймағының геометриясын, ток өткізгіштердің санын және жерге қосуға қойылатын талаптарды анықтайды — СО 153-34.21.122-2003 және IEC 62305 бойынша.
Калькулятор не есептейді
Найзағайдың тікелей соғуы ғимаратты бұзады, электр жабдығын істен шығарады және адамдарға өлім қаупін төндіреді. Найзағайдан қорғау үш бөліктен тұрады: найзағай тартқыш (өзек немесе сым), ток өткізгіштер және жерге қосу қондырғысы — олардың параметрлері нысанның соғу тәуекелін бағалау бойынша есептеледі.
Калькулятор ғимаратқа найзағайдың күтілетін соғу санын оның өлшемдері мен географиялық дауыл қарқындылығы бойынша анықтайды, содан кейін IEC 62305 бойынша қорғау класы (I–IV) таңдалады және найзағай тартқыштың қорғау аймағы есептеледі: А типі (сенімділік 99,5 %) немесе Б (95 %).
Қазақстанда 20–30 дауылды сағат жылына тіркеледі, сондықтан 2 қабаттан жоғары жаңа жеке үйлер мен металл шатырлы ғимараттар үшін найзағайдан қорғауды есептеу ұсынылады; өндірістік және қоғамдық ғимараттар үшін есептеу СО 153 бойынша міндетті.
Мүмкіндіктер
- Нысанға найзағайдың күтілетін соғу санын бағалау
- Нысан түрі бойынша IEC 62305 бойынша I–IV қорғау класын таңдау
- Жалғыз шыбықты найзағай тартқыштың қорғау аймағын есептеу
- Қосарланған және сымды найзағай тартқыштың қорғау аймағын есептеу
- Қорғау аймағын таңдау: А (99,5 %) немесе Б (95 %)
- Ток өткізгіштер саны мен жерге қосу талаптарын анықтау
- СО 153-34.21.122-2003, РД 34.21.122-87, ГОСТ Р МЭК 62305 сәйкестігі
Есептеу формулалары
Жылына найзағайдың күтілетін соғу саны: N = (S + 6h) × (L + 6h) × n × 10⁻⁶, мұндағы S, L — ғимарат өлшемдері (м), h — биіктігі (м), n — 1 км²-ге жылына соғу тығыздығы (Қазақстан үшін орта есеппен 3–4).
Биіктігі 30 м-ге дейінгі жалғыз шыбықтың Б қорғау аймағы: h0 = 0,92h; r0 = 1,5h; rx = 1,5 × (h − hx/0,92), мұндағы hx — қорғалатын нүктенің биіктігі, rx — осы биіктіктегі аймақ радиусы.
А қорғау аймағы (h 30 м-ге дейін): h0 = 0,85h; r0 = 1,1h; rx = 1,1 × (h − hx/0,85).
Мысал: өлшемдері 10×12 м, биіктігі 6 м ғимарат: N = (10 + 36) × (12 + 36) × 4 × 10⁻⁶ = 46 × 48 × 4 × 10⁻⁶ = 0,0088 — 100 жылда 1 соғудан аз.
Биіктігі 4 м нүктені 8 м шыбықпен қорғау үшін: rx = 1,5 × (8 − 4/0,92) = 1,5 × 3,65 = 5,5 м — шатыр деңгейінде 5,5 м қорғалған радиус.
IEC 62305 бойынша қорғау кластары
| Класс | Найзағай тогы, кА | Типтік нысандар |
|---|---|---|
| I | 200 | Жарылыс қауіпті нысандар, ауруханалар, деректер орталықтары |
| II | 150 | Театрлар, мұражайлар, мектептер, кеңсе ғимараттары |
| III | 100 | Тұрғын үйлер, өндірістік ғимараттар |
| IV | 100 | Қоймалар, ауыл шаруашылығы ғимараттары |
Нормативтік база
Найзағайдан қорғау құрылғысы Ресей мен ТМД елдерінде СО 153-34.21.122-2003 «Ғимараттардың, құрылыстардың және өндірістік коммуникациялардың найзағайдан қорғау құрылғысы жөніндегі нұсқаулық», РД 34.21.122-87 және ГОСТ Р МЭК 62305-1-2010 (қорғау кластары мен найзағай токтары) нормаларымен реттеледі.
Негізгі талаптар: шатырдың барлық металл элементтері, антенналар мен ондағы жабдық найзағайдан қорғауға қосылуы керек; найзағайдан қорғау жерге қосу қондырғысының кедергісі — 10 Омнан көп емес; ток өткізгіштер III–IV класстар үшін 25 м-ден аспайтын қадаммен ғимарат периметрі бойынша орналасады.
Заманауи ғимараттарда кіріске импульстік асқын кернеу қорғаныс құрылғыларын (УЗІП) орнату міндетті: тікелей соғу кезінде найзағай тогы 200 кА-ға дейінгі импульс жасайды, ол жанама жолмен желіге түсіп, электрониканы жояды.
Калькуляторды қолдану реті
- Ғимарат өлшемдерін енгізіңіз: ұзындығы, ені, жотаға дейінгі биіктігі.
- Аймақты және дауыл тығыздығын таңдаңыз (әдепкі бойынша жылына 4 соғу/км²).
- Нысан түрін таңдаңыз — калькулятор IEC 62305 бойынша қорғау класын ұсынады.
- Найзағай тартқыштың параметрлерін енгізіңіз: түрі (шыбық, сым), биіктігі, орнату орны.
- «Есептеу» түймесін басыңыз — N, қажетті биіктіктегі rx қорғау аймағын және ток өткізгіштер санын алыңыз.
Найзағайдан қорғауды ұйымдастырудағы жиі кездесетін қателер
- Жеткіліксіз биіктіктегі найзағай тартқыш — шатырдың бөлігі қорғау аймағынан тыс.
- Жерге қосылмаған металл шатыр — соққы кезінде қорғаныс толық жоғалады.
- Үлкен ғимаратқа бір ток өткізгіш — периметр қадамы нормадан жоғары.
- УЗІП-тің болмауы — алыс соққыда да электроника импульстен жойылады.
- Найзағайдан қорғау жерге қосуы 10 Омнан аз екені өлшенбейді — кедергі 10 есе көп болуы мүмкін.
- Ағаштар мен көрші ғимараттарды ескермеу — олар қорғау аймағын жауып қоюы мүмкін.
Найзағайдан қорғау туралы жиі қойылатын сұрақтар
Жеке үйге найзағайдан қорғау керек пе?
СО 153-34.21.122-2003 бойынша найзағайдан қорғау барлық ғимараттарға, соның ішінде жеке үйлерге ұсынылады; 2 қабаттан жоғары, металл шатырлы немесе ашық жердегі ғимараттар үшін іс жүзінде міндетті. 150 м² үйге жүйенің құны — 150 000–450 000 теңге, ал соққы кезінде қорғаныссыз электрониканың жойылу қаупі — іс жүзінде 100 %.
А және Б қорғау аймақтарының айырмашылығы неде?
А аймағы 99,5 % қорғаныс сенімділігін қамтамасыз етеді (тікелей соғудан ең жақсы қорғаныс) және жарылыс қауіпті және жауапты нысандар үшін таңдалады. Б аймағы — 95 % және қарапайым тұрғын және өндірістік ғимараттарға жарамды. Аймақтардың геометриясы әртүрлі: 10 м шыбық үшін А аймағы жерде радиусы 11 м, Б аймағы — 15 м.
Қанша ток өткізгіш қажет?
СО 153 бойынша металл емес шатырлы ғимараттарға — кемінде екі ток өткізгіш, ені 20 м-ден асатын ғимараттарға — бұрыштарда және периметр бойынша III–IV класстар үшін 25 м-ден, I–II үшін 20 м-ден аспайтын қадаммен. Ток өткізгіштер неғұрлым көп болса, найзағай тогы жерге қосу бойынша соғұрлым біркелкі таралады.
Найзағайдан қорғау желідегі асқын кернеуден қорғай ма?
Жоқ. Найзағайдан қорғау тікелей соққы тогын жерге ағызады, бірақ импульстік асқын кернеулер электр беру желілері және ғимарат ішінде таралады. Электрониканы қорғау үшін УЗІП B және C класстары орнатылады: B — кірісте (негізгі импульсті ағызады), C — тарату бактарында.
Қазақстандағы дауыл жиілігі есептеуге қалай әсер етеді?
Орта есеппен Қазақстанда жылына 20–30 дауылды сағат, соғу тығыздығы 1 км²-ге 2–4. Тығыздық неғұрлым жоғары болса, күтілетін соғу саны N соғұрлым көп және талап етілетін қорғау класы жоғары. Калькулятор бұл параметрді N = (S + 6h) × (L + 6h) × n × 10⁻⁶ формуласында ескереді.