Генераторды таңдау калькуляторы
Үйге, саяжайға немесе құрылысқа генератор таңдаңыз: қозғалтқыштар мен сорғылардың іске қосу тоқтарын ескеріңіз, бензин немесе дизель таңдаңыз, отын шығыны мен қажетті автономия уақытын есептеңіз.
Калькулятор нені есептейді
- Барлық электр құрылғыларының жалпы жұмыс қуатын
- Іске қосу тоқтарын ескерген пик қуатын (қозғалтқыштар, сорғылар, тоңазытқыштар)
- 20–30% қоры бар ұсынылатын генератор қуатын
- Бірфазалық немесе үшфазалық генераторды
- Отын шығынын (бензин/дизель/газ) және бір бактағы жұмыс уақытын
- АВР (резервті автоматты қосу) бойынша ұсынысты
Генератор қалай таңдалады
Ереже 1: генератор тек жұмыс қуатын емес, іске қосу қуатын да жабуы керек. Электр қозғалтқыштары (сорғылар, тоңазытқыштар, компрессорлар) іске қосу кезінде номиналдан 3–5 есе жоғары ток тұтынады. Генератордың кВт-пен іске қосу қуаты әдетте сипаттамаларда көрсетіледі (шың қуаты).
Ереже 2: 20–30% қуат қоры — генератор 50–80% жүктеме диапазонында жұмыс істеуі керек: 100% болғанда ресурс азаяды, 25% төмен — свечаларды күйелдейді (бензин) және кокстанып қалады (дизель).
Ереже 3: 10 кВт дейінгі үшфазалық генератор 30% артық қисаюы бар бірфазалық жүктемені қоректендірмеуі керек — нейтраль шамадан тыс жүктеледі. 10 кВт дейінгі үй үшін әдетте бірфазалық генератор алынады.
Ереже 4: қазандық пен сорғыларды авариялық қоректендіру үшін тек қуат емес, синусоиданың тазалығы да маңызды — инверторлық генераторлар (электронды) электроникаға қауіпсіз, классикалық (синхронды) — арзан және қуаттырақ.
Іске қосу коэффициенттерінің кестесі
| Құрылғы | Жұмыс қуаты | Іске қосу коэффициенті |
|---|---|---|
| Тоңазытқыш | 150–300 Вт | ×3–5 |
| Мұздатқыш камера | 200–400 Вт | ×3–5 |
| Ұңғыма сорғысы 1 кВт | 1000 Вт | ×4–6 |
| Циркуляциялық сорғы | 60–100 Вт | ×2–3 |
| Компрессор 2 ат күші | 1500 Вт | ×5 |
| Кондиционер 9 BTU | 800–1000 Вт | ×3–5 |
| Электр ара / тегістеуіш | 1200–2000 Вт | ×1,5–2 |
| Шамдар, ЖЭН, шәйнек | паспорт бойынша | ×1,0 |
| Теледидар, ДК | 100–300 Вт | ×1,2–1,5 |
Есептеу формулалары
Пик қуаты: P_пик = P_жұмыс + (P_іске_макс − P_ном_макс), яғни жұмыс қуаттарының қосындысына ең қуатты қозғалтқыштың іске қосу тогының асып түсуі қосылады.
Генератор қуаты: P_ген = P_пик × 1,25. Бірфазалық тұтынушылар үшін cos φ 0,8–1,0 ескеріледі.
Үшфазалық тұтынушылар үшін: P = √3 × U × I × cos φ = 692 × I × 0,8 (400 В үшін).
Отын шығыны: бензин генераторы — 75% жүктемеде 0,4–0,5 л/кВт·с, дизельді — 0,25–0,35 л/кВт·с, газды — 0,4 м³/кВт·с. Бактағы жұмыс уақыты: t = V_бак / шығын.
Қазақстанда бензин АИ-92 шамамен 230 теңге/л, дизель отыны — 250–280 теңге/л. 5 кВт дизель генераторының бір тәулік үздіксіз жұмысы отынға шамамен 8–12 мың теңге тұрады.
Бензин немесе дизель? Салыстыру
| Критерий | Бензинді | Дизельді |
|---|---|---|
| Типтік қуат | 0,8–7,5 кВт | 5–500 кВт |
| Ресурс | 1000–2000 сағ | 10 000–30 000 сағ |
| Отын шығыны | 30–40% жоғары | үнемді |
| Шу деңгейі | 68–75 дБ | 72–85 дБ (төмен айналымда тыныш) |
| −20 °C іске қосу | оңайырақ | қиынырақ (қыздыру керек) |
| Отын сақтау | бензин 3 айда бұзылады | дизель 1–2 жыл сақталады |
| Ұсыныс | саяжай үй, құрылыс, 5–7 кВт дейін | тұрақты резервтеу, >8 кВт |
Калькуляторды қалай пайдалану керек
- Тізімнен құрылғыларды белгілеңіз (немесе қуаттарды қолмен енгізіңіз).
- Қозғалтқыштардың іске қосу коэффициенттерін автоматты немесе қолмен көрсетіңіз.
- Шығын мен автономияны есептеу үшін отын түрін таңдаңыз.
- «Есептеу» батырмасын басыңыз — жұмыс және пик қуаты, ұсынылатын генератор, отын шығыны, АВР.
Жиі кездесетін қателіктер
- Іске қосуды есепке алмай генераторды жұмыс қуаты бойынша таңдау — сорғы «айналмайды», генератор өшеді.
- Генератордың 100% жүктемемен жұмысы — ресурстың төмендеуі және орамалардың қызып кетуі.
- Үшфазалық генератордағы екіфазалық жүктеме — қисаю және АВР істен шығуы.
- Үйді «розеткаға» кері шнурмен қосу — электриктерге ток соғу қаупі және генератордың жанып кетуі. Тек блокировкасы бар АВР арқылы!
- Бактағы бензин 3 айдан артық — генератор қажет сәтте іске қосылмайды.
Генераторлар туралы жиі қойылатын сұрақтар
150 м² үйге қандай генератор керек?
Жарық өшкендегі ең аз жиынтық: қазандық (0,5–1 кВт), сорғы (1 кВт), тоңазытқыш (0,3 кВт), жарықтандыру және ТВ (0,5 кВт) — жұмыс жүктемесі 2,5–3 кВт, сорғымен пик 5–7 кВт. Ұсыныс: инверторлы бензин генераторы 4–6 кВт немесе АВР бар дизель 5–8 кВт.
Неге генератор қуаты сай келсе де сорғыны «көтермейді»?
Себебі тек жұмыс қуаты есептелген. Ұңғыма сорғысы 1,1 кВт старт кезінде 1–3 секунд ішінде 5–6 кВт-қа дейін тұтынады. Классикалық генератордың пик қуаты осы шамадан кем болмауы керек. Шешім: үлкен класты инверторлы генератор немесе сорғының жай іске қосылуы.
АВР дегеніміз не және ол керек пе?
АВР — резервті автоматты қосу: желі жоғалғанда генераторды іске қосатын және үйді оған ауыстыратын, қалпына келгенде кері қайтаратын реле/контроллер. Тұрақты резервтеу үшін міндетті; генератор мен желінің қарсы жұмысын болдырмайтын блокировкасы бар ауыстырғыш арқылы ғана қосылады.
Генератор тәулігіне қанша отын жағады?
Дизельді 5 кВт 50% жүктемеде — 0,25 л/кВт·с × 2,5 кВт × 24 сағ ≈ 15–20 л/тәулік. Бензинді 5 кВт — 25–30 л/тәулік. Магистральдық газдағы газды генератор — тұрақты жұмыстың ең арзан нұсқасы (0,4 м³/кВт·с).
Үшфазалық үйді бірфазалық генератордан қоректендіруге бола ма?
Тек үшфазалық тұтынушыларды өшіріп, щитті АВР арқылы бірфазалық схемаға қайта коммутациялау арқылы — бұл жобаны талап етеді. Үшфазалық жүктеме (станоктар, 380 В қазандықтар) тек симметриялы жүктемесі бар үшфазалық генератордан қоректенеді.