ოთახის სითბური დანაკარგების კალკულატორი
განსაზღვრეთ ოთახის ან მთელი სახლის სითბური დანაკარგები კედლებით, ფანჯრებით, იატაკით, ჭერითა და ვენტილაციით — СП 50.13330 და ГОСТ Р 54851 მეთოდიკის მიხედვით. შედეგი: ჯამური დანაკარგები ვატებში, სპეციფიკური მაჩვენებელი ვტ/მ² და გათბობის სისტემის რეკომენდებული სიმძლავრე.
რატომ უნდა გამოვთვალოთ სითბური დანაკარგები
სითბური დანაკარგები ნებისმიერი გათბობის გამოთვლის საფუძველია. მათ გარეშე შეუძლებელია ელექტროქვაბის, რადიატორების, გამაცხელებელი იატაკის ან სითბოს ტუმბოს სიმძლავრის სწორად შერჩევა. 20–30% შეცდომა იძლევა ან ზამთარში ცივ სახლს, ან ელექტროენერგიისა და საწვავის მუდმივ გადახარჯვას.
კალკულატორი ახორციელებს შემომფარავი კონსტრუქციების გამარტივებულ მეთოდიკას: თითოეული ზედაპირის დანაკარგი ითვლება როგორც Q = k × A × ΔT, სადაც k — ზედაპირის სითბოგადაცემის კოეფიციენტი (ვტ/მ²·°C), A — ფართობი (მ²), ΔT — შიდა და გამოთვლითი გარე ტემპერატურების სხვაობა. შემდეგ ემატება ვენტილაციის დანაკარგები და 10% რეზერვი.
თბილისისთვის გამოთვლითი ზამთრის ტემპერატურა (ყველაზე ცივი ხუთდღიანი) დაახლოებით −10 °C-ია, ქუთაისისთვის — −8 °C, ბათუმისთვის — −5 °C, ხოლო მთიან რაიონებში (გუდაური) −25 °C-მდე. გათბობის სიმძლავრე უნდა შეირჩეს სწორედ ამ ტემპერატურისთვის, საშუალო ზამთრისთვის კი არა.
რა მონაცემები უნდა შეიყვანოთ
- ოთახის იატაკის ფართობი და ჭერის სიმაღლე
- კლიმატური რეგიონი — გამოთვლითი ზამთრის ტემპერატურა (კალკულატორი გთავაზობთ მნიშვნელობებს საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიის რეგიონებისთვის)
- კედლების ტიპი და მათი ფართობი (ან ფასადის ფართობი)
- ფანჯრების ფართობი და ტიპი (ორკამერიანი მინის პაკეტი, ხის ჩარჩოები და ა.შ.)
- რა მდებარეობს ოთახის ზემოთ და ქვემოთ (გათბობადი სართული, სხვენი, მიწა)
- ჰაერგაცვლის სიმრავლე (ნაგულისხმევად 0,5–0,7 საცხოვრებელი ოთახებისთვის, შსნ-ს მიხედვით)
ნორმატიული ბაზა
გამოთვლა შესრულებულია СП 50.13330.2012 „შენობების თერმოდაცვა“, СП 60.13330.2020 „გათბობა, ვენტილაცია და კონდიცირება“, ГОСТ Р 54851-2011 (არაერთგვაროვანი შემომფარავი კონსტრუქციები) მიხედვით. გარე ჰაერის გამოთვლითი ტემპერატურები მიღებულია СП 131.13330 „სამშენებლო კლიმატოლოგია“-დან ყველაზე ცივი ხუთდღიანის პერიოდისთვის.
შიდა ჰაერის ნორმირებული ტემპერატურები: საცხოვრებელი ოთახები 20–22 °C, სველი წერტილი 24–25 °C, სამზარეულო 19–21 °C. ელექტროქვაბით ბინებისა და სახლებისთვის რეკომენდებულია პროექტული სიმძლავრის რეზერვი 10–15% ვენტილაციის შემდეგ გათბობისთვის. მთიან რეგიონებში უმჯობესია აიღოთ მაქსიმალური 15%.
ქვემოთ მოყვანილი სითბოგადაცემის კოეფიციენტების ცხრილი კალკულატორის საფუძველია; მნიშვნელობები შეესაბამება სამშენებლო ფიზიკის სტანდარტულ მონაცემებს.
| კონსტრუქცია | k, ვტ/მ²·°C |
|---|---|
| აგურის კედელი 2,5 აგური (640 მმ) იზოლაციის გარეშე | 1,1 |
| აგურის კედელი 1,5 აგური (380 მმ) იზოლაციის გარეშე | 1,6 |
| რკინაბეტონის პანელი 300 მმ | 1,8 |
| გაზბეტონის კედელი 300 მმ, D400 სიმკვრივე | 0,55 |
| გაზბეტონის კედელი 375 მმ, D400 | 0,45 |
| ხის მორი 150 მმ | 0,8 |
| ჩარჩოს ტიპის კედელი 150 მმ იზოლაციით | 0,35 |
| SIP პანელი 174 მმ | 0,32 |
| კედელი 100 მმ იზოლაციით + ფასადი | 0,35 |
| კედელი 150 მმ იზოლაციით + ფასადი | 0,27 |
| ფანჯარა: ხის ჩარჩო, 2 მინა | 2,5 |
| ფანჯარა: PVC ორკამერიანი მინის პაკეტი | 1,8 |
| ფანჯარა: PVC სამკამერიანი მინის პაკეტი | 1,2 |
| ფანჯარა: ორკამერიანი არგონით და i-მინით | 0,9 |
| გადახურვა გათბობადი სართულის ზემოთ | 1,3 |
| გადახურვა ცივი სხვენის ზემოთ | 0,6 |
| გადახურვა მიწაზე (იატაკი მიწაზე) | 0,45 |
| იატაკი ცივი სარდაფის ზემოთ | 0,6 |
გამოთვლის ფორმულები
სითბური დანაკარგები შემომფარავი კონსტრუქციებით: Q_შემოფარ = Σ (k_i × A_i × ΔT).
ვენტილაციის დანაკარგები: Q_ვენტ = 0,34 × V × ΔT × n, სადაც V — ოთახის მოცულობა (მ³), n — ჰაერგაცვლის სიმრავლე (სთ⁻¹), 0,34 — ჰაერის სითბოტევადობა (ვტ·სთ/მ³·°C).
ჯამური დანაკარგები: Q_ჯამი = (Q_შემოფარ + Q_ვენტ) × 1,1 (10% რეზერვი).
სპეციფიკური მაჩვენებელი: q = Q_ჯამი / S_იატაკი, ვტ/მ². ორიენტირები: კარგად იზოლირებული თანამედროვე სახლი — 30–50 ვტ/მ², საშუალო თბოიზოლაციის სახლი — 50–80 ვტ/მ², იზოლაციის გარეშე — 90–150 ვტ/მ².
მაგალითი: თბილისში 60 მ² ბინისთვის, 2,7 მ ჭერით, კარგად იზოლირებულ პანელურ სახლში ჯამური დანაკარგები იქნება დაახლოებით 3–4 კვტ, ანუ q ≈ 55–65 ვტ/მ². ეს შეესაბამება 4 კვტ ელექტროქვაბს 15% რეზერვით.
როგორ გამოვიყენოთ კალკულატორი
- შეიყვანეთ იატაკის ფართობი და ჭერის სიმაღლე.
- აირჩიეთ რეგიონი ან შეიყვანეთ გამოთვლითი ზამთრის ტემპერატურა პირდაპირ.
- მიუთითეთ კონსტრუქციების ტიპები: კედლები, ფანჯრები, გადახურვები.
- საჭიროების შემთხვევაში შეცვალეთ ჰაერგაცვლის სიმრავლე.
- მიიღეთ დანაკარგები თითოეული ელემენტისთვის, საბოლოო მნიშვნელობა და გათბობის სიმძლავრის რეკომენდაცია.
ხშირი შეცდომები
- გამოთვლა ფართობით კლიმატური ზონის გათვალისწინების გარეშე — თბილისსა და მთიან რაიონებში შედეგი 1,5–2-ჯერ განსხვავდება.
- ვენტილაციის იგნორირება — ეს ყველა დანაკარგის 20–40%ა თანამედროვე ჰერმეტულ სახლში.
- სიცივის ხიდების გაუთვალისწინებლობა კუთხეებსა და კვანძებში — დაამატეთ 10–15% რეზერვი.
- ფანჯრების გამოთვლა ღიობის ფართობით კოეფიციენტის გარეშე — მინა კარგავს 5–8-ჯერ მეტს, ვიდრე იმავე ფართობის კედელი.
- ქვაბის შერჩევა მკაცრად დანაკარგების მიხედვით რეზერვის გარეშე — −25 °C-ზე დაგჭირდებათ რეზერვი.
როგორ წავიკითხოთ შედეგები
ჯამური სიმძლავრე ვატებში — ეს არის მინიმალური თერმული სიმძლავრე, რომელიც გათბობის სისტემამ უნდა მიაწოდოს ყველაზე ცივ ხუთდღიანში. გათბობის მოწყობილობა (ქვაბი, რადიატორები) შეირჩევა 10–15% რეზერვით: ცივ ამინდში ოთახები ვენტილირდება, ამინდის პროგნოზი კი შეიძლება შეცდეს. მაგალითად, 4 კვტ დანაკარგების მქონე სახლისთვის ქვაბი იღება 4,6–4,8 კვტ.
სპეციფიკური მაჩვენებელი (ვტ/მ²) საშუალებას გაძლევთ შეადაროთ შედეგი სტანდარტს: 30–50 ვტ/მ² — კარგი იზოლაცია, 50–80 ვტ/მ² — საშუალო, 90–150 ვტ/მ² — ცუდი. თუ შედეგი 80 ვტ/მ²-ზე მეტია, უფრო მომგებიანია ჯერ სახლის იზოლაცია, ვიდრე ქვაბის სიმძლავრის გაზრდა: იზოლაციაში დახარჯული ყოველი ლარი გათბობის სეზონში 3–5 ლარს ზოგავს.
ხშირი კითხვები სითბურ დანაკარგებზე
რა არის სითბოგადაცემის კოეფიციენტი k?
ეს არის სითბოს რაოდენობა ვატებში, რომელიც გადის 1 მ² კონსტრუქციაზე 1 °C ტემპერატურული სხვაობისას. რაც უფრო მცირეა k, მით უკეთესია იზოლაცია: 150 მმ იზოლაციით კედლისთვის k ≈ 0,27 ვტ/მ²·°C, ხოლო 1,5 აგურის არაიზოლირებული კედლისთვის — 1,6 ვტ/მ²·°C, ანუ 6-ჯერ მეტი.
რომელი სითბური დანაკარგები ითვლება სახლისთვის ნორმად?
თანამედროვე ენერგოეფექტური სახლისთვის — 30–50 ვტ/მ² გათბობადი ფართობის −10…−25 °C გამოთვლით ტემპერატურაზე. 2000-იანების საშუალო სახლები — 60–90 ვტ/მ². ძველი არაიზოლირებული სახლები — 100–150 ვტ/მ². 100 მ² სახლი 70 ვტ/მ² დანაკარგით მოითხოვს 7 კვტ ქვაბს + რეზერვი = 8–9 კვტ.
როგორ შევამციროთ სითბური დანაკარგები ყველაზე სწრაფად?
ეფექტურობის მიხედვით: სხვენის/სახურავის იზოლაცია (დანაკარგების 15–25%), ფანჯრების შეცვლა (20%-მდე), კედლების იზოლაცია (20–30%), იატაკის იზოლაცია (10%-მდე), ჰერმეტიზაცია და რეკუპერაციით ვენტილაცია (ვენტილაციაზე 30%-მდე). სამუშაოების უმეტესობა იხდის თავს 3–7 წელიწადში.
რატომ არის მნიშვნელოვანი გამოთვლითი ტემპერატურა კალკულატორში?
გათბობის სიმძლავრე შეირჩევა წლის ყველაზე ცივი ხუთდღიანისთვის, საშუალო ტემპერატურისთვის კი არა. თბილისისთვის ეს −10 °C-ია, მთიანი რეგიონებისთვის — −25 °C-მდე. შეფასების დაკლება ყინვის პიკში მოგცემთ ცივ სახლს.
აუცილებელია თუ არა სითბური დანაკარგების გამოთვლა გამაცხელებელი იატაკის არჩევისთვის?
აუცილებლად: გამაცხელებელი იატაკი შეიძლება მუშაობდეს როგორც ძირითადი გათბობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი სიმძლავრე (ჩვეულებრივ 150–180 ვტ/მ²-მდე) ფარავს ოთახის სპეციფიკურ დანაკარგებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში დაგჭირდებათ რადიატორებთან კომბინაცია — კალკულატორი გაჩვენებთ, საკმარისია თუ არა სიმძლავრე.